طرح دعوا علیه بانک‌

این مقاله به بررسی دقیق سازوکار طرح دعوا علیه بانک می‌پردازد. انواع جرایم و مطالبات غیرقانونی بانک‌ها، شرایط و مراحل شکایت از بانک، و دادگاه‌های صالح جهت رسیدگی به این دعاوی، با استناد به قوانین ایران و دیدگاه‌های حقوقدانان متخصص تحلیل شده است. مطالعه این مقاله راهنمای عملی و حقوقی مفیدی برای متضرران از نقض حقوق توسط بانک‌ها ارائه می‌دهد.

جرایمی که بانک به صورت مازاد و غیرقانونی مطالبه می‌کند

بانک‌ها گاه با بهره‌گیری از موقعیت مسلط خود، اقدام به مطالبه مبالغی خارج از ضوابط قانونی می‌نمایند. مهم‌ترین تخلفات و جرایم رایج در رویه بانکی عبارتند از:

• دریافت بهره یا سود فراتر از نرخ‌های مصوب شورای پول و اعتبار
• مطالبه هزینه دادرسی، وجه التزام و خسارات تأخیر تادیه به صورت غیرقانونی یا مضاعف
• دریافت جرایم دیرکرد خلاف ضوابط بانک مرکزی (مانند جمع کردن سود و اصل و اعمال سود مضاعف)
• الزام به پرداخت کارمزد یا هزینه‌هایی که در قرارداد اصلی تصریح نشده است
• کسر وجوه از حساب مشتری بدون حکم قانونی یا رأی قطعی مرجع قضایی

طبق ماده ۲۷ قانون عملیات بانکی بدون ربا و بخشنامه‌های بانک مرکزی، بانک‌ها موظف به رعایت نرخ‌های سود مجاز بوده و نمی‌توانند خارج از چهارچوب مصوب، وجهی از مشتری مطالبه کنند. نظریه حقوقدانان بر این است که هر درخواست بیش از قانون از سوی بانک، مصداق مطالبه مال غیرحق و قابل پیگرد قضایی است.

طرح دعوا علیه بانک چگونه است؟

قدم اول: جمع‌آوری مستندات و سوابق

متقاضی طرح دعوا علیه بانک باید پیش از هر اقدامی کلیه اسناد مرتبط شامل قراردادها، رسیدها، نامه‌نگاری‌ها و گردش حساب را ارزیابی و جمع‌آوری کند. وجود مستندات معتبر، اثبات تخلف بانکی را تسهیل می‌کند.

قدم دوم: نگارش دادخواست و تنظیم خواسته

در صورت اطمینان از وقوع تخلف، متضرر می‌تواند با تنظیم دادخواست، به مراجع قضایی مراجعه نماید. در دادخواست باید «شرح تخلف»، «مبلغ خواسته»، و مستندات قانونی (مانند استناد به مصوبات شورای پول و اعتبار یا قانون عملیات بانکی بدون ربا) قید شود. انتخاب صحیح خواسته، احتمال موفقیت را افزایش می‌دهد.

طرح دعوا علیه بانک توسط وکیل یا شخص متقاضی؟

شکایت از بانک، به علت جزئیات فنی امور بانکی و مالی، غالباً نیازمند مشاوره یا وکالت یک وکیل متخصص دعاوی بانکی است. با این حال، اشخاص حقیقی نیز می‌توانند شخصاً دادخواست ثبت کنند اما توصیه می‌شود به جهت پیچیدگی‌های فرایند، از مشاوره حقوقی بهره‌مند شوند.

بیشتر بخوانید: قوانین و مقررات ناظر بر حقوق بانکی کدام است؟

شکایت از بانک: مراحل و نکات کاربردی

ارائه شکایت به مراجع نظارتی بانکی

پیش از ثبت طرح دعوا علیه بانک در دادگاه، امکان ارائه اعتراض به واحد بازرسی یا مدیریت شکایات همان بانک و سپس مراجعه به سامانه رسیدگی به شکایات بانک مرکزی (شمس) وجود دارد. اغلب اختلافات کوچک در این مرحله قابل حل است و نیاز به اقدام قضایی را کاهش می‌دهد.

شکایت از بانک در نهادهای صنفی و تخصصی

در صورت عدم حصول نتیجه، می‌توان شکایت از بانک را در کمیسیون‌های نظارتی بانک مرکزی یا انجمن حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان نیز طرح کرد. این مراجع به دعاوی تخصصی و شبه قضایی در امور بانکی رسیدگی می‌کنند.

کدام دادگاه صالح به طرح دعوا علیه بانک است؟

در نظام قضایی ایران، غالبا مرجع صالح به رسیدگی طرح دعوا علیه بانک، دادگاه عمومی حقوقی محل اقامت خوانده (بانک) می‌باشد. به موجب ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه محل اقامت خوانده معمولا صالح است. البته در دعاوی مربوط به اسناد تجاری، قراردادها و چک برگشتی، شعب خاص دادگاه‌ها (حسب صلاحیت موضوعی) می‌توانند رسیدگی نمایند.

در موارد دعوی کیفری (مانند جعل یا اختلاس)، دادسراهای عمومی نیز صالح هستند اما بیشترین پرونده‌ها با موضوع اختلاف مالی و مطالبه وجه، در دادگاه‌های حقوقی بررسی می‌شوند. در صورت وجود شرط داوری یا ارجاع اختلاف به شورای حل اختلاف بانک، به همان مرجع مراجعه خواهد شد.

جمع‌بندی: نکات ضروری در طرح دعوا علیه بانک

طرح دعوا علیه بانک نیازمند دقت در جمع‌آوری مستندات، شناخت دقیق تخلفات بانکی و آگاهی از مرجع قضایی صالح است. نرخ‌های مصوب شورای پول و اعتبار و قوانین عملیات بانکی باید مبنای محاسبات قرار گیرد. مشاوره با وکیل متخصص و طی مراحل نظارتی داخلی بانک، می‌تواند احتمال موفقیت در این دعاوی را افزایش دهد. در هر حال، شهروندان و متقاضیان باید نسبت به حقوق قانونی خود آگاه باشند و از سازوکارهای قانونی برای استیفای حقوق‌شان استفاده نمایند.

بیشتر بخوانید

انواع قراردادهای تسهیلاتی بانکی و نحوه محاسبه زود و خسارت آنها